menusearch
khane-saz.com

نقش حیاط در معماری قدیم ایران ,

شماره تماس 021-88628011
instagramfacebooktelegramaparat
دوشنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۸
۱۳۹۷/۱۱/۶ شنبه
(2)
(0)
نقش حیاط در معماری قدیم ایران
نقش حیاط در معماری قدیم ایران

در معماری سنتی ایران، اقلیم عامل مؤثری در جهت گیری، سازمان دهی فضایی، شکل، نوع سازه، مصالح و عناصر و اجزای بناها بوده است. محققین کشورمان به مطالعه سبک رایج خانه‌سازی در دو اقلیم گرم و خشک و گرم و مرطوب با تأکید بر حیاط، پرداخته‌اند.آن‌چنان‌که پژوهشگران معماری اشاره می‌کنند، برای مثال، در شهر یزد در اقلیم گرم و خشک، بافت شهر به­‌صورت متراکم و فشرده بود و بیش­تر خانه­‌ها به شکل حیاط مرکزی (درون­گرا) ساخته شده بودند. عرصه­‌های این خانه‌­ها رو به آفتاب و پشت به آفتاب است و معمولاً بیشترین تزیینات در این جبهه انجام شده است. در خانه‌­های یزد حیاط­‌ها پایین­‌تر کشیده می­‌شدند تا به آب جاری که به­‌صورت نهر و قنات بود دسترسی باشد. اتصال فضای زندگی با فضای باز، به‌خصوص اهمیّت بخشیدن به فضای نیمه‌­باز در خانه، به مهم‌­ترین فضای خانه بدل شده بود.در شهری نظیر دزفول در استان خوزستان، اقلیم، گرم با تابستان­‌های نسبتاً شرجی است. گرمی طاقت­‌فرسا و رطوبت نسبتاً زیاد، از شرایط اقلیمی سخت دزفول در حدود نیمی از سال به شمار می‌­رود.این درحالی است که در شهری نظیر دزفول در استان خوزستان، اقلیم، گرم با تابستان­‌های نسبتاً شرجی است. گرمی طاقت­‌فرسا و رطوبت نسبتاً زیاد، از شرایط اقلیمی سخت دزفول در حدود نیمی از سال به شمار می‌­رود. در این شهر به‌­دلیل نوع معماری نیمه برون­گرا، آجرکاری کم­‌نظیر و ریزه­‌کاری‌­های بسیاری در تمامی معابر دیده می­‌شد. در این اقلیم جلوگیری از گرم شدن هوای داخل، مهم‌­ترین موضوع در طراحی ساختمان بود و تهویة داخلی فقط از طریق دریچه­‌های شوادان‌­ها امکان­‌پذیر بود. فضای زمستان‌­نشین با ایوان عمیق در ضلع شمالی حیاط مرکزی و رو به آفتاب بود و فضای تابستان‌­نشین در ضلع جنوبی حیاط و پشت به آفتاب ساخته می­‌شد. همچنین در این شهر به دلیل پایین بودن سطح آب­‌های سطحی استفاده از فضاهای زیرزمینی شوادان رایج بود.بنابراین تفاوت­‌هایی بین ابنیه حیاط مرکزی مناطق گرم و خشک با ساختمان­‌های مشابه در مناطق گرم و مرطوب وجود داشته است. برای انجام این پژوهش، از روش توصیفی و تطبیقی و با انتخاب ده نمونة موردی از هر دو شهر یزد و دزفول استفاده شده است. برای رسیدن به این هدف، تحلیل فرمی، تناسبات حیاط (طول به عرض)، عمق حیاط، زاویة دید انسانی، الگوی ارتفاعی، نسبت فضای بسته به باز، مساحت سبزینگی و آب، مصالح و رنگ جدارة حیاط مورد بررسی تطبیقی و تحلیل قرار گرفته است.نتایج تحقیق، نشانگر تفاوت­های ساختاری حیاط در این دو اقلیم است و لذا لحاظ کردن این تفاوت­‌ها می‌­تواند در طراحی یک گونة یکسان از خانه در دو اقلیم گرم و خشک و گرم و مرطوب بر اساس توجه به ملزومات اقلیمی راه­گشا باشد. میزان سایة ایجادشده بر روی کف و جداره­‌های حیاط در هر دو اقلیم گرم و خشک (یزد) و گرم و مرطوب (دزفول) نقش بسزایی در کاهش بار سرمایشی ساختمان در فصول گرم و گرمایش در فصول سرد دارد. لذا درصورتی‌که نسبت طول به عرض و همچنین ارتفاع ساختمان به‌درستی تعیین شود، نقش بسزایی در ایجاد الگوی بهینه و رسیدن به آسایش حرارتی ایفا می‌­کند.در خانه­‌های سنتی دزفول اعضای خانواده تجربة زندگی در ارتفاعات مختلف خانه را پیدا می‌­کنند و بدین ترتیب که در بیشتر خانه­‌ها طبقة همکف حیاط، بیرونی و طبقة اول، اندرونی بنا است. بیرونی محل انجام مراودات اجتماعی صاحب­خانه، برگزاری مهمانی، مولودی‌خوانی، مرثیه‌­خوانی و... است. طبقة اول یا اندرونی نیز شامل پیش­‌بام، ایوان و اتاق­‌های پیرامون آن‌هاست. این در حالی است که در خانه‌های سنتی یزد اندرونی و بیرونی در سطح افق گسترده شده است».این را می­‌توان همچون ملودی دانست که ضرب‌آهنگ آن در دزفول به­‌صورت عمودی و در یزد به­‌صورت افقی است. حیاط در خانة سنتی دزفول با فرم مربع فراوانی بیشتری دارد. این حیاط به‌صورت محصور و تنگ در قلب مسکن نقش خود را ایفا می‌­کند. الگوی حیاط در خانه‌­های سنتی یزد با فرم مستطیل احداث شده است؛ به‌نوعی که این حیاط در مسکن یزد به­‌صورت گشاده، آسمان را در آغوش کشیده و از عمق (ارتفاع به طول) کمتری برخوردار است. در حیاط خانه­‌های یزد به‌­دلیل وجود آب‌­نما و درخت (سبزینگی)، مرکزگرایی یا محورگرایی به­‌صورت پررنگ­‌تری نسبت به حیاط خانة در دزفول دیده می‌­شود. در عوض استفاده از مصالح آجری و خشتی در جداره‌­های حیاط دزفول باعث ایجاد وحدت خاصی در عین کثرت اشکال و احجام به‌کاررفته در بنا شده و زیبایی آن را دوچندان کرده است، اما در یزد کل بنا دارای وحدت است و در اشکال و احجام کثرت دیده نمی‌­شود».بر اساس یافته‌های این پژوهش، زاویة دید طولی و عرضی در حیاط خانه­‌های این دو اقلیم با یکدیگر متفاوت است. به‌نحوی‌که رعایت مقیاس انسانی در خانه­‌های یزد در اولویت است و در خانه‌­های دزفول دلایل اقلیمی بر مقیاس انسانی برتری دارد و ارتفاع جداره‌­های اطراف حیاط بیشتر است.درنهایت محاسبه درصد فضای باز و بسته در خانه­‌های این دو اقلیم نشان می­‌دهد که سطح زیادی از مساحت خانه در یزد به حیاط اختصاص دارد، درصورتی‌که در حیاط خانه­‌های دزفول جنبة اقلیمی بر جنبة هویتی برتری پیداکرده و از مساحت حیاط کاسته شده است».نتایج به‌دست‌آمده از این تحقیق که می‌تواند توجه طراحان و معماران امروزی را به تفاوت­‌های جزئی در ساختار خانه­‌ها به دلیل تأثیرات بزرگی که در کالبد خانه‌­ها در اقلیم­‌های متفاوت ایجاد می­‌کنند، جلب نماید، در فصل‌نامه «مطالعات شهر ایرانی اسلامی» متعلق به پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاد دانشگاهی منتشر شده‌اند.

بیشتر بدانید

برترین آثار معماری جهان در سالی که گذشت

 

آریا ابزار کیف ابزار آنلاین شما

میان وعده سالم با ولوتینا خرید آنلاین از

برنج ایرونی خرید آنلاین برنج های ایرونی 

فروش لوازم ساختمانی با اریکه تجارت دهگان

آموزش آشپزی و هتلداری با لاله نو

نظرات کاربران
*نام و نام خانوادگی
* پست الکترونیک
* متن پیام

بستن
*نام و نام خانوادگی
* پست الکترونیک
* متن پیام

0 نظر